Dozvoljena državna pomoć: Naknada za obavljanje usluge od opšteg ekonomskog interesa (SGEI)

Privredna komora Crne Gore organizovala je 10. oktobra stručni seminar na temu „Dozvoljena državna pomoć: Naknada za obavljanje usluge od opšteg ekonomskog interesa (SGEI)”.

Događaj je okupio predstavnike državnih institucija, regulatornih tijela, lokalnih samouprava, javnih preduzeća i privatnog sektora, koji su kroz interaktivna izlaganja i diskusiju imali priliku da se detaljno upoznaju sa pravilima Evropske unije o državnoj pomoći u vezi sa pružanjem usluga od opšteg ekonomskog interesa.

U pozdravnoj riječi, direktorica Sektora udruženja, Slavica Pavlović kazala je da pored vladavine prava, poseban izazov u toku pregovora predstavlja i poglavlje koje obuhvata konkurenciju i državne pomoći.

-Imajući u vidu da je efikasna konkurencija ključna za ekonomsku i političku stabilnost, pregovori u ovoj oblasti su naročito zahtjevni. Poznavanje pravila državne pomoći a naročito kada su u pitanju usluge od opšteg državnog interesa  je od ključnog značaja za izbjegavanje narušavanja tržišne konkurencije i održavanja ravnoteže između slobodnog tržišta i zaštite javnih interesa država i njihovih građana. Stoga su adekvatan pravni okvir i efikasna primjena propisa u praksi od suštinskog značaja – navela je Pavlović.

Više na temu govorila je mr. sc. Marijana Liszt, advokatica iz zagrebačke kancelarije LISZT & PARTNERI, koja je bila rukovodilac radne grupe za poglavlje konkurencije tokom pregovora pristupanja Hrvatske Evropskoj uniji.

Ona je istakla značaj pravilnog definisanja i finansiranja javnih usluga, naglasivši da usluge od opšteg ekonomskog interesa predstavljaju temelj socijalne kohezije i održivog razvoja svake države.

U toku izlaganja Liszt je pojasnila da usluge od opšteg interesa predstavljaju djelatnosti koje države članice EU definišu kao neophodne za zadovoljenje osnovnih potreba građana i funkcionisanje društva, dok se usluge od opšteg ekonomskog interesa (SGEI) odnose na aktivnosti ekonomske prirode koje se obavljaju u javnom interesu, ali pod posebnim uslovima koje propisuje država. Ukazala je i na specifičnosti socijalnih usluga od opšteg interesa, koje su usmjerene na podršku ranjivim kategorijama stanovništva, te na važnost obezbjeđivanja principa solidarnosti, jednakog pristupa i teritorijalne dostupnosti usluga.

Tokom seminara detaljno su analizirane odredbe Ugovora o funkcionisanju Evropske unije (UFEU), kao i relevantni akti Evropske komisije – Odluka o SGEI, Okvir o državnoj pomoći u obliku kompenzacije javne usluge, Saopštenje o primjeni pravila EU i Uredba o SGEI de minimis pomoći. Posebna pažnja posvećena je Altmark presudi Evropskog suda pravde, koja predstavlja ključni presedan za ocjenu kada kompenzacija za pružanje usluge od opšteg ekonomskog interesa ne predstavlja državnu pomoć, jer ispunjava stroge uslove transparentnosti, proporcionalnosti i tržišnog kriterijuma.

Liszt je naglasila da država ima široku slobodu prilikom definisanja SGEI, ali da tu diskreciju mora vršiti u skladu sa evropskim pravilima.

-Država ima široku diskreciju da odredi koje su usluge od opšteg ekonomskog interesa, ali istovremeno i obavezu da to čini na transparentan, proporcionalan i objektivan način, uz jasno razgraničenje između javnih i komercijalnih djelatnosti – istakla je ona.

Kroz niz primjera iz prakse Evropske komisije i država članica, posebno Hrvatske, prikazano je kako se pravila o državnoj pomoći primjenjuju u različitim sektorima. Analizirani su slučajevi Hrvatske pošte, Zračne luke Osijek, domaćih linijskih avio-prevoznika i infrastrukturnih projekata poput Istarskog ipsilona, čime je ukazano na važnost pravilnog definisanja obaveze javne usluge, određivanja obima i trajanja povjeravanja, te sprovođenja transparentnih postupaka odabira pružalaca usluga.

Liszt je učesnicima približila i metodologije izračuna kompenzacije, uključujući pristupe zasnovane na troškovnom računovodstvu i metodologiji neto izbjegnutih troškova, kao i principe utvrđivanja razumne dobiti, kontrole prekomjerne kompenzacije i računovodstvenog razdvajanja djelatnosti u slučajevima kada isti subjekt obavlja i komercijalne i javne usluge. Naglasila je da se kroz precizno računovodstveno razdvajanje i transparentno vođenje poslovnih knjiga sprječava unakrsno subvencionisanje, čime se obezbjeđuje zakonito i transparentno korišćenje javnih sredstava.

U diskusiji je istaknuto da države imaju široku diskreciju da odrede koje su usluge od opšteg ekonomskog interesa, ali i obavezu da to čine u skladu sa pravilima Evropske unije i bez očiglednih grešaka u ocjeni. Posebno je naglašeno da se ovakve usluge mogu smatrati opravdanim samo ukoliko postoji tržišni nedostatak, odnosno situacija u kojoj tržište samo ne može obezbijediti određenu uslugu u javnom interesu, pod pristupačnim uslovima i zadovoljavajućim kvalitetom.

-Poznavanje pravila o državnoj pomoći nije samo pitanje usklađenosti sa propisima Evropske unije – ono je uslov za stvaranje pravednog, stabilnog i konkurentnog okruženja koje omogućava da javne usluge budu dostupne svima, pod jednakim uslovima – poručila je Liszt.

Seminar je pružio učesnicima mogućnost da kroz praktične primjere, pitanja i analizu slučajeva dobiju jasniju sliku o načinu primjene evropskih pravila u domaćem kontekstu, što je od izuzetnog značaja za proces usklađivanja crnogorskog zakonodavstva sa pravnom tekovinom Evropske unije. Učesnici su pokazali veliko interesovanje za temu, posebno u pogledu pravilnog definisanja akta o povjeravanju, određivanja parametara za izračun kompenzacije i obezbjeđivanja transparentnosti u finansiranju javnih usluga.

Zaključeno je da je poznavanje pravila o državnoj pomoći i načina finansiranja usluga od opšteg ekonomskog interesa ključno za stvaranje predvidivog i zakonitog okvira za podršku privredi i unapređenje kvaliteta javnih usluga u Crnoj Gori.