Raditi na jačanju konkurentnosti, regionalne ravnomjernosti i održivosti ženskog preduzetništva
Na sjednici Koordinacionog odbora za žensko preduzetništvo održanoj 2. marta razmatrene su ključne analize, programi podrške i aktuelni EU projekti od značaja za razvoj ženskog preduzetništva u Crnoj Gori.
Sjednicu je vodila predsjednica Odbora, Jasna Pejović.
Ratko Nikolić, glavni analitičar TBM i osnivač BI Consultinga predstavio je rezultate analize poslovanja ženskih preduzeća za 2024. godinu, izrađene u okviru projekta Top Women Business Montenegro. Istakao je da je, uprkos ukupnom padu broja predatih finansijskih izvještaja na nivou države, zabilježen rast broja ženskih preduzeća.
-U trenutku presjeka analizirano je oko 35.500 finansijskih izvještaja, što je za oko 700 manje u odnosu na prethodnu godinu. Međutim, broj ženskih preduzeća porastao je za 1.300, čime je njihov udio prvi put premašio 25% i dostigao 26,22% ukupnog broja preduzeća u Crnoj Gori (9.312 preduzeća) – naveo je on.
Prema njegovim riječima, ženska preduzeća zapošljavaju 20,67% ukupnog broja zaposlenih i ostvaruju 16,91% ukupnih prihoda u Crnoj Gori. Iako je njihov udio u prihodima manji od udjela u ukupnom broju preduzeća, ova preduzeća su dominantno mikro i mala, dok je broj velikih preduzeća u vlasništvu žena zanemarljiv. Prema strukturi djelatnosti, trgovina je i dalje najzastupljenija, dok se na drugom mjestu nalazi građevinarstvo, uz značajno prisustvo stručnih, naučnih i tehničkih djelatnosti, kao i usluga vezanih za turizam i smještaj. Regionalno posmatrano, najveći broj ženskih preduzeća nalazi se u centralnoj regiji (Podgorica, Nikšić, Cetinje), zatim u južnoj, dok je najmanje zastupljen sjever. Zabilježen je rast udjela južne regije za 1,4%, dok je učešće ostalih regija blago smanjeno.
Ana Šebek, Ministarstvo ekonomskog razvoja predstavila je rodnu analizu Programa za unapređenje konkurentnosti privrede, koji Ministarstvo sprovodi već osam godina.
-U 2025. godini realizovane su tri programske linije finansijske i nefinansijske podrške. Ukupno je 39 preduzeća u većinskom vlasništvu žena dobilo podršku kroz posebnu programsku liniju za žensko preduzetništvo, u ukupnom iznosu od preko 527.000 eura, uz prosječnu podršku od 13.531 euro po preduzeću. Sva podržana preduzeća dobila su i mentorsku podršku – navela je ona.
Kroz druge programske linije (unapređenje proizvodnih kapaciteta i proizvodnja medicinske opreme), dodatno su podržana preduzeća u većinskom vlasništvu žena, pri čemu je ukupna vrijednost dodijeljenih sredstava ženama po svim linijama bila blizu 900.000 eura – što predstavlja najveći iznos do sada. Zabilježen je i rekordan broj prijava, sa preko 58% odobrenih aplikacija u vlasništvu žena, dok je udio odobrenih sredstava za preduzeća u vlasništvu žena iznosio 29,7%.
Na kraju, kazala je da se novi poziv u okviru Programa očekuje početkom aprila, te pozvala sve preduzetnice pozvane da prate objave i aktivno apliciraju.
Sekretarka Odbora, Ana Filipović predstavila je analizu lokalnih programa podrške za 2025. godinu.
Ona je kazala da je ukupno 25 opština (68% svih opština u Crnoj Gori) razvilo neki oblik finansijske podrške ženama preduzetnicama.
-Dodijeljeno je ukupno 691.215,95 eura kroz 220 bespovratnih grantova, što predstavlja značajnu podršku lokalnom ekonomskom razvoju i jačanju preduzetničkog ekosistema – istakla je Filipović.
Ona je kazala da su sve opštine u primorskom i centralnom regionu dodjeljivale grantove, dok je na sjeveru podršku imalo pet opština. Najveća sredstva izdvojile su opštine Bar i Budva (po 100.000 eura), zatim Podgorica, Herceg Novi, Kotor i Prijestonica Cetinje (po 50.000 eura). Prosječan iznos podrške u 2024. godini bio najveći u odnosu na prethodne godine, dok je u 2025. godini došlo do blagog smanjenja pojedinačnih grantova uz veći broj korisnica. Posebno je istakla da su opštine Berane, Bijelo Polje i Pljevlja organizovale sajmove posvećene ženama preduzetnicama, pružajući nefinansijsku podršku kroz promociju i umrežavanje.
Zaključeno je da je neophodno raditi na stabilnim budžetskim linijama, ravnomjernijoj regionalnoj podršci i kombinovanim modelima podrške koji uključuju mentorstvo, obuke i edukaciju o pristupu finansijskim izvorima.
Tokom diskusije ukazano je na izazove sa kojima se suočava sektor ženskog preduzetništva, uključujući rast zaposlenosti u javnoj upravi, koja predstavlja snažnu konkurenciju privatnom sektoru. Istaknuto je da ženska preduzeća, uprkos rastu, i dalje generišu oko 16% ukupnih prihoda, što ukazuje na potrebu dodatnih sistemskih mjera za jačanje njihove konkurentnosti i održivosti.
Na sjednici su takođe predstavljeni aktuelni projekti finansirani kroz Interreg program, u okviru projekta EmBRACE, koji za cilj ima podsticanje rasta i konkurentnosti mikro i malih preduzeća u pograničnim područjima.
Projekat „Scan-HEALTH“ kompanije M.A.S. CODE, koji se odnosi na razvoj inovativnih usluga za olakšavanje kupovine prehrambenih proizvoda osobama sa posebnim dijetetskim potrebama, predstavila je Ljubica Bukarica.
Projekat „Adriatic & Beyond“ kompanije Montenegro Adventures koji se fokusira na izgradnju kapaciteta kroz zajedničko stvaranje i marketing održivih turističkih ruta koje ističu kulturne, istorijske i prirodne atrakcije predstavila je Slavica Vukčević.
Sekretarka Odbora ICT u Privrednoj komori Crne Gore, Nada Rakočević, predstavila je projekat MonteDIH, istakavši da je u toku Javni poziv za iskazivanje interesovanja za korišćenje usluga ovog crnogorskog evropskog digitalnog inovacionog haba. Kazala je da je poziv namijenjen mikro, malim i srednjim preduzećima koja žele da unaprijede poslovanje kroz digitalnu i zelenu transformaciju, stručne i besplatne usluge. Navala je da je Riječ o projektu od strateške važnosti za digitalnu transformaciju i razvoj inovacija u malim i srednjim preduzećima i javnoj upravi, koji omogućava lakši pristup inovativnim i digitalnim alatima, znanju i ekspertizi iz različitih oblasti, a što će doprinijeti jačanju konkurentnosti, produktivnosti i održivosti crnogorske ekonomije, kao i efikasnosti javne uprave.
Na kraju, zaključeno je da, uprkos vidljivom rastu broja ženskih preduzeća i povećanju iznosa podrške, predstoji dalji rad na jačanju konkurentnosti, regionalne ravnomjernosti i održivosti ženskog preduzetništva, kroz sinergiju državnih, lokalnih i evropskih programa podrške.
