Stvorili smo uslove da građani i privredni subjekti višak otpada mogu odlagati po pristupačnim i simboličnim cijenama, sa ciljem smanjenja broja divljih deponija i sprečavanja zagađenja prirode
Regionalni centar za upravljanje otpadom ‘’Možura“ nalazi se pred jednom od najvažnijih razvojnih faza od osnivanja 2012. godine. Uz puštanje u rad biogasne elektrane, pripremu novih sanitarnih kada i projekte reciklaže i kompostiranja, ovo preduzeće postavlja temelje modernog sistema upravljanja otpadom u Crnoj Gori. O aktuelnim projektima, izazovima sa kojima se suočavaju, ali i planovima koji treba da obezbijede dugoročnu održivost i usklađenost sa standardima Evropske unije, za Glasnik govori izvršni direktor ‘’Možure“, Senad Arabelović.
Koje su najvažnije novine u radu deponije “Možura” u poslednjih godinu dana i šta su donijele u operativnom i finansijskom smislu?
S. Arabelović: Kao najvažniju novinu, sa ponosom ističem, rad naše elektrane, koja je u pogonu od 22. decembra 2025. godine. Posebno je značajno što smo prije dva mjeseca od CEDIS-a dobili saglasnost za trajni rad, čime smo zaokružili jedan od naših strateški najbitnijih projekata. Ova investicija donosi višestruke benefite, sa ekološkog aspekta (čuva se životna sredina na način što se deponijski bio gas koji se generiše u sanitarnim kadama na ovaj način sakuplja i transformiše u nešto korisno), finansijskog i ekonomskog aspekta (kroz plasman električne energije na tržište preduzeće ostvaruje direktnu ekonomsku korist i osigurava dugoročnu finansijsku održivost).
Takođe, ključna novina je i izrada Glavnog projekta za izgradnju novih sanitarnih kada koji finansira naše Društvo u iznosu od 200.000 eura za koji očekujemo da bude završen i revidovan do kraja ljeta. Takođe, posredstvom EBRD dobili smo grant sredstava u iznosu od 480.000 eura za izradu studija i projekata za razvojne projekte Možure. Obzirom na činjenicu da je deponija započela sa radom 2012. godine i da je na njoj već odloženo preko milion tona otpada, postojeći kapaciteti su gotovo iscrpljeni, te je ovaj projekat neophodan kako bismo osigurali kontinuitet rada i odgovorili na potrebe opština koje opslužujemo, a to su sve opštine crnogorskog primorja, osim Herceg Novog.
Koje ste tehnološke inovacije ili unapređenja sistema upravljanja otpadom implementirali i kakvi su prvi rezultati na terenu?
S. Arabelović: Implementirali smo savremene sisteme za monitoring deponijskog gasa i unaprijedili tretman ocjednih voda. Prvi rezultati na terenu pokazuju značajno smanjenje neprijatnih mirisa i bolju kontrolu emisija štetnih gasova. Takođe, digitalizacija vage i sistema za praćenje ulaza otpada omogućila nam je preciznu analizu i veću transparentnost.
S obzirom na to da je Crna Gora u gotovo završnoj fazi pregovora sa Evropskom Unijom u vezi učlanjenja, sprovodimo aktivnosti kako bismo realizaciju svih budućih projekata uskladili sa strogim zahtjevima Poglavlja 27, koje se odnosi na zaštitu životne sredine.
U toku je i izrada Studija izvodljivosti razvojnih projekata i idejni projekat Centra za selekciju i Centra za kompostiranje, čime će se otpočeti proces ponovne upotrebe kroz reciklažu otpada, po ugledu na razvijene zemlje članice EU.
Posebno je važno istaći da je državnim budžetom, poslije dužeg niza godina i brojnih molbi, konačno predviđen iznos od deset miliona eura za njegovu realizaciju.
Da li trenutno realizujete projekte koji se odnose na reciklažu, energetsku valorizaciju otpada ili smanjenje negativnog uticaja na životnu sredinu?
S. Arabelović: Naravno. Kao što sam pomenuo, naša biogasna elektrana je ključni projekat energetske valorizacije. Ona ne samo da smanjuje emisiju metana (koji je preko 20 puta štetniji od CO2), već tu energiju pretvara u električnu. Osim toga, kroz prethodni odgovor sam najavio idejne projekte Centra za selekciju i Centra za kompostiranje, gdje je cilj da se otpad koji stiže na deponiju maksimalno iskoristi kao sirovina, čime direktno smanjujemo količinu trajno odloženog otpada, štitimo resurse zajednice kao i negativan uticaj na životnu sredinu i približavamo se ispunjenju EU standarda. Što se tiče reciklaže, aktivno podržavamo primarnu selekciju koja mora biti razvijenija na nivou opština i komunalnih preduzeća. Projekat rekultivacije osvojio je treće mjesto na “Young Energy Europe” u organizaciji Privredne komore Crne Gore i Njemačke koji će biti prezentovan u junu ove godine u Berlinu. Na Možuri se vrši obrada građevinskog otpada i otpada od rušenja, zelenog otpada i kabastog otpada a u planu je izgradnja Centra za selekciju reciklaža i novih vrsta otpada koje se odnose na plastiku, karton, staklenu ambalažu i drugi otpad koji će obradom dobiti novu vrijednost.
Državnim planom upravljanja otpadom 2025-2029. godinе, kao i Prostornim planom Crne Gore do 2040. godine, Bar je predviđen kao centar primorskog regiona.
Kako ocjenjujete saradnju sa opštinama i državnim institucijama i gdje vidite prostor za unapređenje sistema upravljanja otpadom u Crnoj Gori?
S. Arabelović: Podrška radu društva „Možura“ d.o.o. Bar od strane opština osnivača, Bara i Ulcinja, je na izuzetno visokom nivou, što predstavlja važan osnov za stabilno funkcionisanje i dalji razvoj regionalnog centra za upravljanje otpadom. Saradnja sa državnim institucijama ocjenjuje se kao korektna i profesionalna, uz obostranu spremnost za realizaciju zajedničkih aktivnosti i projekata. Ipak, smatramo da postoji prostor za dodatno unapređenje komunikacije i efikasnije koordinacije, posebno kada je u pitanju dinamika postupanja i realizacija razvojnih projekata od značaja za zaštitu životne sredine.
Ključni prostor za dalji napredak predstavlja ispunjenje obaveza iz Poglavlja 27, koje podrazumijeva modernizaciju cjelokupne infrastrukture i usklađivanje sistema upravljanja otpadom sa standardima Evropske unije. Posebno raduje činjenica da je u državnom budžetu opredijeljeno 15 miliona eura za proširenje kapaciteta regionalnog centra „Možura“, što predstavlja rezultat višegodišnjeg ukazivanja na problem popunjenosti postojećih kapaciteta deponije i moguće posljedice koje bi nastale usljed nedostatka prostora za ekološki prihvatljivo zbrinjavanje otpada sa područja primorskog regiona Crne Gore.
Dalji razvoj sistema upravljanja otpadom vidim prije svega u uvođenju primarne selekcije otpada na nivou svake opštine, čime bi se značajno povećao stepen reciklaže i smanjile količine otpada koje se odlažu na deponijama, kao i uvođenju termičke obrade otpada, koja bi omogućila energetsku valorizaciju preostalog otpada i dodatno doprinijela smanjenju opterećenja postojećih kapaciteta za odlaganje. Na taj način bi se već na mjestu nastanka vršilo odvajanje korisnih i reciklažnih frakcija, čime bi se značajno smanjile količine otpada koje završavaju na deponiji, olakšao proces daljeg tretmana otpada i unaprijedila zaštita životne sredine.
Koji su najveći izazovi sa kojima se suočavate u radu (količine otpada, infrastruktura, finansiranje, svijest građana) i kako ih prevazilazite?
S. Arabelović: Najveći i najhitniji izazovi sa kojima se trenutno suočavamo jesu popunjenost postojećih kapaciteta deponije i potreba za daljim podizanjem svijesti građana o pravilnom upravljanju otpadom, jer su ta dva pitanja direktno povezana.
Na dnevnom nivou, količina otpada koja se odlaže na regionalnom centru „Možura“ kreće se između 200 i 250 tona tokom godine, dok u toku ljetnje turističke sezone dostiže i preko 500 tona dnevno. Od početka rada deponije 2012. godine odloženo je više od milion tona otpada, a postojeće četiri sanitarne kade trenutno su gotovo u potpunosti popunjene. Ukoliko se trend odlaganja nastavi postojećom dinamikom, procjene pokazuju da bi postojeći kapaciteti mogli biti u potpunosti popunjeni do kraja 2027. godine.
Upravo zbog toga, apsolutni prioritet u narednom periodu predstavlja završetak Glavnog projekta za izgradnju novih sanitarnih kada i raspisivanje tendera za izbor izvođača radova, kako bi se pravovremeno obezbijedili novi kapaciteti za ekološki prihvatljivo odlaganje komunalnog otpada za primorski region Crne Gore.
Kada je riječ o podizanju svijesti građana, nastojimo da kroz transparentan rad društva, edukativne kampanje i kontinuiranu komunikaciju sa javnošću ukažemo na značaj pravilnog odlaganja otpada i očuvanja životne sredine. Stvorili smo uslove da građani i privredni subjekti višak otpada mogu odlagati na „Možuri“ po pristupačnim i simboličnim cijenama, sa ciljem smanjenja broja divljih deponija i sprečavanja zagađenja prirode.
Posebno smo ponosni na realizaciju projekata poput biogasne elektrane, koja predstavlja konkretan primjer kako otpad može postati vrijedan energetski resurs.
Takvi projekti jasno pokazuju da pravilno upravljanje otpadom donosi direktne ekološke, ali i ekonomske benefite za zajednicu.
Koristimo priliku da još jednom pozovemo građane da odgovorno upravljaju otpadom i iskoriste mogućnost odlaganja otpada u skladu sa pravilnikom i simboličnim cijenama svakog radnog dana u periodu od 08:00 do 14:30 časova.
Finansijske izazove koje nosi modernizacija sistema upravljanja otpadom uspješno prevazilazimo kroz stabilno i pozitivno poslovanje društva, kao i značajnu podršku Vlade Crne Gore kroz kapitalni budžet za realizaciju projekta proširenja kapaciteta „Možure“, za koji možemo reći da je najvažniji ekološki projekat južnog regiona Crne Gore u narednom periodu.
Koji su ključni planovi i investicije za naredni period i šta građani i privreda mogu očekaivati kada je riječ o modernizaciji i održivosti sistema?
S. Arabelović: Naši ključni prioriteti i planovi za naredni period neraskidivo su vezani za transformaciju “Možure” u moderan regionalni centar za upravljanje otpadom. Fokus nam je na što hitnijem završetku Glavnog projekta, kako bismo do kraja godine mogli da raspišemo tender za izgradnju novih sanitarnih kada i time osiguramo dugoročnu stabilnost sistema. Pored infrastrukturnog proširenja, akcenat stavljamo na punu funkcionalnost naše elektrane i postizanje maksimalnih kapacieta u proizvodnji električne energije iz biogasa. To je prvi projekat te vrste na Balkanu, sa snagom od 1MW, što znači da bi mogli pokriti potrebe približno 400 domaćinstava proizvedenom električnom energijom. Građani i privreda u budućnosti mogu očekivati moderan sistem upravljanja otpadom koji se više neće zasnivati isključivo na odlaganju otpada, već prvenstveno na njegovoj selekciji, reciklaži i ponovnoj upotrebi kroz izgradnju novih postrojenja za sortiranje i kompostiranje otpada.
Nakon zatvaranja postojećih sanitarnih kada, planirana je realizacija projekta njihove rekultivacije u skladu sa najsavremenijim evropskim standardima zaštite životne sredine. U okviru tih aktivnosti planirano je i postavljanje solarne elektrane na dijelu rekultivisanih površina, čime će se dodatno unaprijediti proizvodnja energije iz obnovljivih izvora.
Paralelno sa izgradnjom novih sanitarnih kada realizovaće se i projekti izgradnje sistema za tretman procjednih voda, reciklažnog dvorišta, vodovodne mreže do deponije „Možura“, kao i nabavka nove savremene mehanizacije za rad centra.
Svim ovim investicijama, uz podršku države i međunarodnih partnera, „Možura“ postaje jedan od ključnih stubova održivog razvoja i ekološke sigurnosti Crne Gore, sa sistemom upravljanja otpadom koji će biti u potpunosti usklađen sa najvišim standardima Evropske unije.
