Završni sastanak projektnog konzorcijuma koji je sproveo Erasmus + projekat “Digitalna spremnost u visokom obrazovanju” (DERHE) održan je 9. novembra u organizaciji Mašinskog fakulteta u Ljubljani, uz prisustvo predstavnika univerziteta i privrednih komora iz Crne Gore, Slovenije, Bosne i Hercegovine i Albanije koji su kao partneri uspješno doprinijeli cilju aktivnog učešća privrede u realizaciji definisanih aktivnosti. Projekat je potvrdio značaj okvira saradnje privrede i univerziteta i ponudio pravce koje treba slijediti u zajedničkom prepoznavanju nadolazećih znanja i vještina koji moraju biti integrisani u obrazovni sistem primjeren promjenama na tržištu rada. To se prevashodno odnosi na dvije fundamentalne grupe kompetencija na kojima se zasniva transformacija cjelokupne privrede – digitalnim i zelenim.

Privredna Komora Crne Gore je svojim doprinosom realizaciji DERHE projektu odgovorila zadatku koji je u potpunom skladu sa njenom misijom da postignuća na polju obrazovanja ne ostanu zatvorena u akademskom krugu, već da njihovi rezultati, mogućnosti i benefiti dopru do privrede koja će ponuđenu ekspertizu ugraditi u rješavanje konkretnih poslovnih izazova. Digitalna i zelena transformacija ne mogu čekati da nove generacije završe obrazovanje po modernizovanim programima, već su nove kompetencije potrebne i već zaposlenima. Zato će sve značajniju ulogu imati fleksibilniji modeli učenja, kraći program usavršavanja, specijalističke obuke, mikrokvalifikacije, neformalno obrazovanje i različiti oblici digitalnog i kombinovanog učenja. Upravo je DERHE projekat obuhvatio ne samo studente i predavače, već i zaposlene u kompanijama kroz sprovedene obuke u domenu digitalizacije, energetske efikasnosti, upravljanja otpadom i Industrije četvrte i pete generacije. Logika DERHE projekta je da promjenu gradi od nastavnika prema privredi i studentima – kroz obuku nastavnog osoblja, razvoj kombinovanih modela učenja i multifunkcionalnih centara namijenjenih predstavnicima kompanija, predavača i studenata. Nije moguće obrazovati se za promjene ako se istovremeno ne mijenja i način na koji se obrazujemo. Program obuke je pohađalo deset kompanija i 31 student iz Crne Gore, a centar za praktično učenje na Mašinskom fakultetu u Podgorici je podržan modernom opremom i sredstvima u funkciji efikasnije saradnje kompanija, studenata i predavača.

DERHE projekat je praktično demonstirao da digitalizacija i zelena tranzicija ne znače samo zamjenu starih zanimanja novim, već je mnogo značajnija transformacija postojećih zanimanja. Neće prestati potreba za radnicima u trgovini, turizmu, građevinarstvu i proizvodnji, ali će se mijenjati alati koje koriste i znanja koja primjenjuju. Vještačka inteligencija dodatno ubrzava transformaciju postojećih zanimanja jer preuzima dio rutinskih zadataka, ali istovremeno i povećava vrijednost ljudskih resursa osposobljenih da je pravilno koriste, kontrolišu rezultate i povežu ih sa stručnim znanjem iz svoje oblasti koje ostaje nezamjenjivo. Zato zadatak obrazovanja nije samo da predvidi nova, već da pravovremeno prepozna promjenu sadržaja postojećih zanimanja i prevede ih u ishode učenja. 

Dr Tomaž Berlec, rukovodilac projekta koji je profesor Mašinskog fakulteta u Ljubljani istakao je da se pristup DERHE projekta u razvoju novih kurikuluma, uspostavljanju centara za učenje i koncipiranju stručnih obuka za privrednike i studente zasnivao na potrebama kompanija koje su identifikovale privredne komore u svrhu prepoznavanja sektora kojima nedostaju kompetencije relevantne za savremeno poslovanje. Posebno važan element projekta je što su studenti dobili priliku da teorijsko znanje primijene u bliskom susretu sa privredom i njenim poslovnim izazovima i na taj način vrednuju kako se znanje koristi kada zadatak nema unaprijed napisano rješenje. To je važna promjena perspektive – student ne uči samo o problemu, već uči pokušavajući da ga riješi. Privrednici su dobili mogućnost da kroz proces obuka ostvare realan upliv u akadmsku ekspertizu kroz praktično učenje i testiranje održivosti svojih poslovnih ideja u cilju modernizacije poslovanja i podizanja produktivnosti.

Rezultati koje je Privredna Komora Crne Gore postigla u uspješnoj implementaciji projekta prezentovani od strane njenih predstavnika Dragane Šofranac i Stefana Jovanovića, uvjerljivo potvrđuju nezamjenjivu ulogu ove poslovne asocijacije u mobilizaciji kompanija u pravcu otvorene saradnje sa univerzitetom i spremnosti da podižu nivo sopstvene konkurentnosti kroz stalno učenje uz stručnu podršku akademske zajednice i relevantnih institucija. Komora je selektovala kompanije koje trenutno imaju najizraženije interesovanje, potrebe i kapacitete da usvajanjem novih kompetencija kroz stručne obuke obogaćuju svoje razumijevanje modernog poslovanja. Potrebno je mnogo sistematičnije pratiti koje kompetencije privreda počinje da traži i te informacije koristiti prilikom kreiranja i ažuriranja obrazovnih programa. To podrazumijeva pomjeranje fokusa sa pitanja šta student treba da nauči, ka pitanju šta će nakon završetka obrazovanja biti spreman da uradi sa onim što je naučio. Obrazovni sistem ne može sam predvidjeti pravac tehnoloških promjena, bez stalnog dijaloga sa onima koji ih svakodnevno primjenjuju. Komora je uspjela da involvira brojčano i strukturno značajan obuhvat privrednika, a uspješno organizovane konferencije i događaji na kojima je promovisan projekat, ali i širi koncept saradnje privrede i univerziteta, jasno su pokazali da među privrednicima u Crnoj Gori postoji razumijevanje i senzibilitet za potrebu stalnog usavršavanja i podizanja nivoa kompetencija u cilju opstanka i jačanja pozicije na tržištu.

Predstavnici Mašinskih fakulteta iz Ljubljane, Podgorice, Sarajeva, Banja Luke i Tirane su prezentovali 12 razvijenih novih programa kombinovanog učenja, uspostavljanje šest multifunkcionalnih centara za učenje, obuku nastavnog osoblja i uključivanje najmanje 700 studenata u nove i inovirane nastavne sadržaje. U programima obuke učestvovalo je više od 400 predstavnika privrede. Istaknuto je da saradnja obrazovanja i privrede ne može počivati na pojedinačnim projektima i povremenim konsultacijama, već da kompanije moraju učestvovati u prepoznavanju potrebnih kompetencija, razvoju praktičnih sadržaja, formulisanju stvarnih poslovnih problema na kojima studenti mogu raditi i procjenama koliko obrazovni programi odgovaraju promjenama u njihovim sektorima. Današnja dinamika promjena ima za posljedicu da nijedan obrazovni program, koliko god bio savremen u trenutku kada je napravljen, ne može obezbijediti sva znanja koja će biti potrebna tokom profesionalnog života. Zato cjeloživotno učenje iz poželjne mogućnosti prerasta u sastavni dio karijere.

DERHE projekat je upravo u toj međuzavisnosti univerziteta i kompanija ponudio nove modalitete koji obrazovanje približavaju realnim potrebama tržišta rada. Sve što je DERHE projekat demonstrirao putem sprovedenih aktivnosti treba posmatrati kao dio šireg zadatka – da saradnja obrazovanja i privrede, razvoj digitalnih i zelenih kompetencija i kontinuirano prilagođavanje programa ne ostanu projektna aktivnost, već prerastu u uobičajen način na koji se zajednički pripremamo za promjene koje tek dolaze.