Privrednicima predstavljen Koncept Prostornog plana Crne Gore do 2040 – Upravljanje otpadom

Odbor udruženja komunalne privrede Privredne komore Crne Gore, na sjednici održanoj 17. februara razmotrio je Koncept Prostornog plana Crne Gore do 2040 – Upravljanje otpadom, a usvojeni su Izvještaj o radu za 2022. i Program rada za 2023. godinu.

Sjednicu je vodio zamjenik predsjednika Odbora Radenko Vujošević, uz podršku sekretarke Maje Grbavčević, a u radu su, pored članova, učestvovali potpredsjednik Privredne komore Pavle D. Radovanović, predstavnici radnog tijela za izradu Prostornog plana Svetlana Jovanović i Draško Vuksanović, te predstavnik Ministarstva ekologije, prostornog planiranja i urbanizma Igor Jovanović.

Svetlana Jovanović, rukovodilac stručnog tima za izradu Prostornog plana Crne Gore do 2040, predstavila je analizu realizacije njegovih ciljeva i stanja.

Ona je u svom uvodnom obraćanju izrazila posebnu zahvalnost Privrednoj komori na organizaciji brojnih okuruglih stolova na ovu temu, kako bi se na jedan transparentan način došlo do najboljih planskih rješenja.

Jovanović je istakla da je u Konceptu plana, kada je u pitanju upravljanje otpadom na kopnu i moru, ukazano na: generisanje i strukturu komunalnog otpada, sastav komunalnog otpada u regionima, u urbanim i ruralnim područjima, sakupljanje i transport kao i reciklažu komunalnog otpada.

– U planskom periodu od 2005. – 2020. godine izgrađene su dvije regionalne deponije komunalnog otpada, u Podgorici i Baru, dok ostale opštine na sjeveru nemaju izgrađenu savremenu deponiju, te da se sakupljeni komunalni otpad iz ovih lokalnih zajednica zbrinjava na privremena neuređena odlagališta – kazala je ona.

Prema njenim riječima, do kraja 2030. godine, neophodno je smanjiti negativan uticaj otpada na životnu sredinu (u gradovima mjereno po glavi stanovnika). Posebnu pažnju treba posvetiti kvalitetu vazduha i upravljanju otpadom na opštinskom i drugim nivoima, te postići ekološki ispravno upravljanje hemikalijama i svim oblicima otpada tokom čitavog njihovog upotrebnog ciklusa, u skladu sa dogovorenim međunarodnim okvirima, kao i značajno smanjiti njihovo ispuštanja u vazduh, vodu i zemljište kako bi se što više umanjili negativni uticaji na zdravlje ljudi i životnu sredinu.

– Do kraja 2030. treba značajno smanjiti generisanje otpada, tako što će se otpad prerađivati i ponovo upotrebljavati – kazala je Jovanović.

Kako je istakla, poseban izazov sa aspekta zaštite životne sredine predstavljaju: rješavanje i zbrinjavanje otpada nastalog u industrijskim sistemima (kombinat aluminijuma, Željezara Nikšić, brodogradilište Bijela, TE Pljevalja, Flotaciono jalovište u naselju Gradac u Pljevljima);  upravljanje medicinskim otpadom, generisanje, sakupljanje, transport i obrada u okviru kog oko 25% čini opasni otpad, a ostalo komunalni otpad; upravljanje kanalizacionim muljem dobijenim prečišćavanjem otpadnih komunalnih voda, njihovo sakupljanje, transport i tretman.

Ona je kazala da su do sada izgrađeni reciklažni centri u  Podgorici, Herceg Novom, Kotoru, Žabljaku, dok su planirani reciklažni centri, reciklažna dvorišta i pretovarne stanice u svim ostalim opštinama. Takođe, planirano je da se buduća postrojenja za termičku obradu ostatka kanalizacionog mulja izgrade u periodu 2020-2035. godine u Podgorici, sa Cetinjem i Danilovgradom, Nikšiću sa Pljevljima i Šavnikom, Bijelom Polju za gradove na sjeveru bez Pljevalja, te Budvi sa gradovima primorskog regiona.

Jovanović se osvrnula i na problem otpada u moru sa kojim se suočavaju sve zemlje.

– Stanje je zabrinjavajuće, a u nekim zemljama dostiže do nivoa vanrednog stanja – istakla je ona, dodajući da su obalni ekosistemi, plaže i slivovi rijeka pod negativnim uticajem otpada.

Prema njenim riječima, ne postoje pravni instrumenti osim Zakona o sprječavanju zagađenja sa plovila, te je potrebna izmjena i dopuna zakonske regulative. Neophodno je raditi na prevenciji (izbjegavanje stvaranja otpada na izvoru i spriječavanje njegovog dospijevanja u more ili na obalu), smanjenju (adekvatno rukovanje otpadom i njegovo odlaganje u cilju smanjenja negativnog uticaja na morsku sredinu); uklanjanju (čišćenje plaža i obale, ribarenje za otpadom, operativan monitoring program). Takođe, mijenjanje obrazaca ponašanja (otpad može biti i resurs; korišćenje proizvoda koji stvaraju manje otpada, upotreba ekološki prihvatljivih materijala, učešće u akcijama čišćenja podmorja i obale, učešće u edukativnim aktivnostima itd).

Privrednici su tokom diskusije ukazali na potrebu tijesnog povezivanja i usaglašavanja Prostornog i Državnog Plana (upravljanja otpadom). Takođe, smatraju da je od važnosti da se postigne konsenzus između Vlade i lokalnih samopuprava, kako bi ovi dokumenti bili kvalitetni. Istakli su i da je neophodno sanirati divlje i nesanitarne deponija, te iznaći rješenje za opasni otpad koji je jedan od najvećih komunalniih problema naše zemlje. Čule su se ocjene da nove sanitarne deponije koje se planiraju treba da imaju reciklažne centre jer je to isplativo rješenje, kao i da se posveti više pažnje realizaciji projekata waste to energy, odnosno pretvaranja otpada u električnu energiju.

Predstavnici reciklažnih centara istakli su da njihovo poslovanje nije isplativo, te da trpe velike gubitke, prvenstveno zbog nedostatka primarne selekcije otpada. Ocijenjeno je da otpadne gume predstavljaju veliki ekološki i potencijalno bezbjednosni problem, kao i veliki broj vozila na ulicama koja su van upotrebe.

Igor Jovanović,  rukovodilac Direkcije za upravljanje otpadom i komunalni razvoj u Ministarstvu ekologije i prostornog planiranja je apelovao na  komunalna preduzeća da se što bolje pripreme i ozbiljnije shvate sistem proširene odgovornosti, koji je predviđen u Okvirnoj direktivi o otpadu EU.

– Da bi ova oblast funckionisala na pravi način mora postojati tješnja saradnja države, opština i komunalnih preduzeća– istakao je Jovanović, dodajući da svi moramo biti partneri jer smo na istom zadatku.

Istakao je da komunalna preduzeća predstavljaju važnog činilac u realizaciji novog sistema upravljanja otpadom koji će biti zasnovan na sistemu proširene odgovornosti kao i da se i pitanje otpadnih guma u EU pokušava riješiti kroz proširenu odgovornost pa će na taj način i Crna Gora tretirati ovo pitanje. Stoga je veoma važno što je prostornim planom definisana lokacija za otpadne gume i da je jedna takva lokacija sasvim dovoljna za cijelu Crnu Goru. Jovanović je naglasio da je crnogorsko zakonodavstvo usaglašeno sa EU, infrastruktura u Podgorici i na primorju je razvijena, dok je u naredne tri godine planirano njeno unapređenje na sjeveru, a naročito je od velike važnosti izgraditi regionalne centre u Bijelom Polju i Nikšiću.

Kao jedan od glavnih izazova u oblasti upravljanja otpadom je rad inspekcijskih organa koji ne funcionišu na pravi način kada je u pitanju ova oblast.

Privrednici su i na ovoj sjednici ukazali na veliki broj problema sa kojima se suočavaju vodovodna i komunalna preduzeća prije svega zbog povećanja cijena goriva, zatim, hlora, a potom i drugih materijala od izuzetnog značaja za njihovo funkcionisanje. Takođe, opet su apelovali prema nadležnim institucijama da se razmotri  pitanje naknada i implementacije trenutne Metodologije za utvrđivanje cijena za obavljanje regulisanih komunalnih djelatnosti. Zaključeno je da je neophodno organizovati posebne sastanke sa predstavnicima resornog Ministarstva i Regulatorne agencije u cilju rešavanja navedenih izazova.

Na kraju, sekretarka OU komunalne privrede Maja Grbavčević predstavila je Izvještaj o radu za 2022. i Program rada za 2023. godinu ovog odbora.

Ona je istakla da će kontinuirane aktivnosti Odbora biti usmjerene na analizu privrednog zakonodavstva, iniciranje donošenja novih ili izmjene i dopune važećih zakona i podzakonskih akata, sa ciljem unapređenja zakonodavnog okvira koji reguliše poslovanje preduzeća iz komunalne oblasti. Posebna pažnja biće usmjerena na praćenje procesa integracije u EU, odnosno stanje u oblasti pregovaračkog procesa – poglavlje 27. Životna sredina i klimatske promjene, evidentiranje biznis barijera u poslovanju i predlaganje mjera za unapređenje poslovnog ambijenta.