Implementacija propisa u oblasti zaštite ozonskog omotača
Privredna komora Crne Gore je u saradnji sa Agencijom za zaštitu životne sredine 12. aprila organizovala okrugli sto na temu ‘‘Implementacija propisa u oblasti zaštite ozonskog omotača ‘‘.
Cilj okruglog stola bio je da pruži informacije u vezi sa obavezama koje proizilaze iz nove regulative, a koje se odnose na pravna lica i preduzetnike u sektoru hlađenja i klimatizacije koji u obavljanju djelatnosti koriste, odnosno uvoze alternativne i supstance koje oštećuju ozonski omotač.
Milena Rmuš, sekretarka Koordinacionog odbora za energetsku efikasnost i zaštitu životnu sredinu u Privrednoj komori, kazala je da su na osnovu Zakona o zaštiti od negativnih uticaja klimatskih promjena usvojeni novi propisi kojima je regulisana oblast zaštite ozonskog omotača, između ostalih i Uredba o supstancama koje oštećuju ozonski omotač i alternativnim supstancama. Ona je istakla da se supstance koje oštećuju ozonski omotač (CFC, HCFC,.. ) i njihove alternative koje uključuju HFC supstance, kao jaki gasovi sa efektom staklene bašte, najčešće koriste kao rashladna sredstva.
Tatjana Boljević, Agencija za zaštitu životne sredine, kazala je da je Crna Gora 2006. godine ratifikovala Montrealski protokol o supstancama koje oštećuju ozonski omotač, i njegove amandmane, kao i Kigali amandaman 2019. godine. Da bi ispunila obaveze koje, za zemlje iz člana 5 Protokola kojima pripada i Crna Gora, proizilaze iz ovog međunarodnog sporazuma usvojena je potrebna zakonska regulativa i realizovan niz projekata sa ciljem da se postepeno ograniči i na kraju u potpunosti ukine potrošnja supstanci koje oštećuju ozonski omotač.
Boljević je istakla da se uvoz i/ili izvoz supstanci koje oštećuju ozonski omotač i alternativnih supstanci vrši se samo na osnovu dozvole izdate od strane Agencije za zaštitu životne sredine, a ona se izdaje za svaku isporuku posebno.
Ona je kazala da su pravna lica i preduzetnici koji obavljaju djelatnost ugradnje, održavanja i/ili popravke kao i isključivanja iz upotrebe opreme i proizvoda koji sadrže supstance koje oštećuju ozonski omotač ili alternativne supstance u obavezi da pribave dozvolu u skladu sa novim Zakonom.
Boljević je istakla da se ova dozvola izdaje, na period od 5 godina, a na osnovu zahtjeva koji sadrži podatke o: podnosiocu zahtjeva, zaposlenom licu/licima koji obavljaju djelatnost, a koji su stručno osposobljeni; stručnoj spremi za zaposlene; uređaju/opremi za prikupljanje i/ili recikliranje supstanci koje oštećuju ozonski omotač i/ili alternativnih supstanci; cilindrima za prikupljenje supstanci koje oštećuju ozonski omotač i/ili alternativnih supstanci, i propisane dokumentacije.
Iz grupe supstanci koje oštećuju ozonski omotač, samo je uvoz/izvoz i stavljanje u promet HCFC supstanci (HCFC 22) dozvoljen, i to samo za potrebe održavanja i/ili servisiranja postojećih rashladnih i klima uređaja, dok se ostale supstance ne smiju uvoziti, izvoziti i stavljati u promet.
Kako je navela, u skladu sa Kigali amandmanom, napredak koji se ostvaruje u smislu postizanja zacrtanih ciljeva postepenog smanjenja potrošnje ukupnih HFC supstanci, mjeri se u tonama ekvivalenta CO2, što omogućava svakoj zemlji da planira postepeno smanjenje potrošnje ovih supstanci na način koji je najprimjereniji njenim uslovima. Stoga je veoma važno da se razumije kako se računa ovaj parameter, za čije izračunavanje je neophodno poznavati potencijal globalnog zagrijavanja -GWP – za taj gas i količinu gasa.
Boljević je kazala da je operater proizvoda i opreme (stacionarni rashladni i klima uređaji, sistemi za gašenje požara) koji sadrže 3 kg ili više supstance koje oštećuju ozonski omotač ili 5 ili više tona ekvivalenata CO2 alternativne supstance, dužan je da Agenciji za zaštitu životne sredine, na obrascu 4 iz Uredbe, prijavi te proizvode i opremu.
Takođe, operater je dužan da vodi evidenciju o proizvodu i/ili opremi odnosno servisnu karticu, kao i da obezbjedi redovnu provjeru curenja proizvoda i opreme.
Skladištenje, način klasifikacije i označavanja supstanci koje oštećuju ozonski omotač i alternativnih supstanci se vrši prema bezbjednosnom listu za datu supstancu, čiji je sadržaj definisan Pravilnikom o sadržaju bezbjednosnog lista za hemikalije (“Službeni list Crne Gore”, br. 081/17, 021/19). Takođe, dodatno obilježavanje, odnosno način klasifikacije, označavanja i pakovanja prema Globalno harmonizovanom sistemu UN propisan je Pravilnikom o načinu klasifikacije, pakovanja i označavanja hemikalije u skladu sa globalno harmonizovanim sistemom UN (“Sl list CG”, br. 085/17).
Boljević je na kraju pozvala privrednike, da u cilju poboljšanja tehničke opremljenosti ovog sektora, dostave informacije o neohodnoj servisnoj opremi koja bi im pomogla u daljem radu i omogućila nesmetanu primjenu propisa. Takođe, naglasila je da će Agencija za zaštitu životne sredine na ovaj način imati širu slika o tome šta je potrebno servisnom sektoru u pogledu korisnih i kvalitetnih alata, i da će kroz implementaciju Plana eliminacije HCFC supstanci, razmotriti njihove potrebe prilikom nabavke opreme i alata.
Tokom skupa, privrednici su ukazali na izazove sa kojima se srijeću u svakodnevnom radu a odnose se na primjenu rješenja obuhvaćenih propisima. Istakli su da je potrebna efikasnija kontrola sprovođenja propisa, te u tom smislu apelovali na Upravu za inspekcijske poslove da doprinesu smanjenju sive ekonomije u ovom sektoru. Takođe, istakli su da je neophodno i da uvoznici budu uključeni u ovaj proces, te predložili da izdaju garancije za servisiranje uređaja samo pod uslovom da je ugradnju uređaja izvršio serviser koji ima dozvolu izdatu od strane Agencije.
