Zaštita vizuelnog identiteta kroz žig i industrijski dizajn – procedure registracije

Privredna komora Crne Gore je u saradnji sa Ministarstvom ekonomskog razvoja – Direkcijom za intelektualnu svojinu, 31. januara organizovala okrugli sto na temu  „Zaštita vizuelnog identiteta kroz žig i industrijski dizajn – procedure registracije”, a u okviru Dana otvorenih vrata o intelektualnoj svojini.

Direktor Sektora za obrazovanje i kvalitet, PKCG dr Mladen Perazić kazao je u uvodnom izlaganju da pojam intelektualne svojine označava posebna, specifična, prava koja imaju autori, pronalazači i ostali nosioci prava intelektualne svojine.

– Intelektualna svojina nije materijalno vlasništvo nad nekim predmetom, već je to pravo, odnosno skup ovlašćenja koje pravni poredak zemlje priznaje nosiocu prava intelektualne svojine – istakao je on.

Prema njegovim riječima, pravilno upravljanje intelektualnom svojinom je značajan instrument rasta i progresa u savremenim društvima. Zaštita intelektualne svojine pomaže ekonomskom, kulturnom i socijalnom napretku društva i podstiče širenje znanja i širokog asortimana kvalitetnih proizvoda i usluga, a građanima daje garanciju za kvalitet i porijeklo robe.

Perazić je kazao da je Privredna komora Crne Gore nosilac kolektivnog žiga DOBRO IZ CRNE GORE, a kreirala ga je krajem 2008. godine i otpočela njegovu realizaciju 2009. godine.

Istakao je da su ciljevi projekta „Dobro iz Crne Gore”, brendiranje kvalitetnih domaćih proizvoda i usluga, kao i povećanje njihovog učešća na domaćem i inostranom tržištu. U tu svrhu dizajniran je i pravno zaštićen istoimeni kolektivni žig, kojim se označavaju crnogorski proizvodi i usluge koji ispunjavaju propisane kriterijume vrhunskog kvaliteta. Pravo korišćenja kolektivnog žiga uživaju dominantno proizvođači hrane, jer u ovoj oblasti imamo bogato nasljeđe i prepoznatljive, osobene vrijednosti.

– Ovakvim aktivnostima promovišu se vrijednosti crnogorske privrede, utiče na poboljšanje percepcije potrošača o kvalitetu domaćih proizvoda i usluga, te doprinosi uklanjanju predrasuda da je bolje kupovati uvozne – apostrofirao je on.

Jasna Vujović, generalna direktorica Direktorata za unutrašnje tržište i konkurenciju u Ministarstvu ekonomskog razvoja istakla je da se pravni termin ,,intelektualna svojina” u međunarodnom pravu definiše Konvencijom o osnivanju Svjetske organizacije za intelektualnu svojinu. Navela je da to označava prava koja se odnose, između ostalog, na književna, umjetnička i naučna djela, interpretacije umjetnika, fonograme i radio emisije, pronalaske u svim oblastima ljudske aktivnosti, naučna otkrićveča, industrijske uzorke i modele, fabričke, trgovačke i uslužne žigove i sva druga prava vezana za intelektualnu aktivnost u industrijskoj, naučnoj, književnoj i umjetničkoj oblasti.

-“Intelektualna” znači da je predmet zaštite uvijek nematerijalno, duhovno dobro, “svojina” znači subjektivno pravo koje ima isključivi karakter, tj. sadrži zabranu koja djeluje erga omnes i koja omogućava ekonomsku eksploataciju predmeta zaštite – kazala je ona.

Prema njenim riječima, istorija intelektualne svojine kod nas je zavidna i duga, jer je Crna Gora ratifikovala Parišku i Bernsku konvenciju još 1893. godine.

– Donošenje međunarodnih konvencija i sporazuma, kojima se uspostavljaju standardi i jedinstvenost postupaka pravne zaštite, pokazuje da se intelektualna svojina sve više posmatra kao globalni fenomen, pa se, shodno tome, i pravno rješava na globalnom nivou – istakla je Vujović.

Ona je navela da je proces globalizacije doveo do niza promjena koje su transformisale svjetsko tržište i uticale na poslovno okruženje. U prošlosti su neophodni resursi za postizanje društvenog rasta i razvoja bili kapital, prirodni resursi i rad, dok je u današnjoj ekonomiji to intelektualni potencijal, posebno intelektualna svojina.

– U skladu sa novim trendovima, uspješna budućnost i društveni rast i razvoj svake zemlje a samim tim i Crne Gore, jeste privreda koja zavisi od intelektualnog potencijala i koja je utemeljena na zaštićenim intelektualnim znanjima –  poručila je Vujović.

O postupku registracije žiga govorile su Andrijana Milošević, šefica Odsjeka za žig, industrijski dizajn i oznake geografskog porijekla i Milka Šljivančanin, samostalna savjetnica – predstavnice Direkcije za intelektualnu svojinu, MER.

One su istakle da se žig stiče registracijom na osnovu ispitivanja prijave za registraciju koje sprovodi Ministarstvo ekonomskog razvoja-Direkcija za intelektualnu svojinu, te da žig može prijaviti svako fizičko i pravno lice. Domaća lica mogu postupak voditi sa ili bez punomoćnika, dok su strana obavezna da vode postupak preko advokata koji je upisan u Imenik Advokatske komore Crne Gore.

Kako su navele, kolektivni žig predstavlja udruživanje proizvođača ili pružatelja usluga s pravom korištenja od strane članova udruženja pod određenim uslovima. Pretraživanje postojećih žigova prije registracije je preporučljivo kako bi se izbjegli mogući sukobi.

Postupak registracije žiga uključuje podnošenje prijave koja mora sadržavati zahtjev za nacionalno priznanje žiga, podatke o podnosiocu zahtjeva, jasnu reprodukciju žiga, popis roba ili usluga za koje se traži registracija, dokaz o uplati administrativne takse i punomoćje za zastupanje ako se prijava podnosi putem punomoćnika.

Podnosilac prijave ima pravo prvenstva od datuma podnošenja prijave, a trajanje zaštite žiga računa se od tog datuma. Žig važi deset godina od datuma podnošenja prijave, s mogućnošću neograničenog obnavljanja putem podnošenja zahtjeva za obnovu i plaćanja odgovarajuće administrativne takse.

One su takođe govorile o postupku međunarodnog priznanja žiga, pri čemu se zahtjev može podnijeti prije ili istovremeno s nacionalnom prijavom. Podaci u zahtjevu za međunarodno priznanje moraju biti identični onima iz nacionalne prijave ili registracije žiga koja služi kao osnova za međunarodnu registraciju.

O apsolutnim i relativnim razlozima u postupku registracije, govorili su Nemanja Vučelić i Ivana Sekulović, samostalni savjetnici – predstavnici Direkcije za intelektualnu svojinu, MER.

Istakli su da Zakon o žigu propisuje 14 apsolutnih razloga za odbijanje registracije žiga, a najčešći razlozi za odbijanje žiga su nedostatak distinktivnosti, opisnost, i mogućnost dovođenja javnosti u zabludu. Primjeri nedistinktivnih znakova uključuju kompjuterske programe i usluge razonode.

Prema njihovim riječima, žig nije dovoljno samo registrovati nego i koristiti. Podnosilac prijave  može zahtijevati  da podnosilac Prigovora: dokaže stvarno korišćenje svog ranijeg žiga na teritorji Crne Gore, u periodu od 5 godina koji prethodi datumu objavljivanja prijave (javno korišćenje žiga na tržištu, korišćenje u prometu); da dostavi dokaze o opravdanim razlozima za njegovo nekorišćenje (razlozi do kojih je došlo nezavisno o samom nosiocu žiga odnosno njegovoj volji). Ako podnosilac prigovora ne dokaže njegovo korišćenje, odnosno ne opravda njegovo nekorišćenje, prigovor će se odbiti.

Naveli su da postoje i relativni razlozi za odbijanje, uključujući istovjetnost s ranije registrovanim žigom za iste robe ili usluge, vjerovatnoća dovođenja javnosti u zabludu, i zaštita žiga s reputacijom u Crnoj Gori.

Nakon utvrđivanja razloga za odbijanje, podnosilac zahtjeva se obavještava u pisanom obliku. Ako podnosilac ne ospori razloge ili ne dostavi relevantne dokaze, nadležni organ može odbiti prijavu. Važno je napomenuti da pojedini žigovi, iako prvobitno nisu imali dovoljno distinktivnosti, mogu steći prepoznatljivost kroz dugotrajnu upotrebu.

Postupak registracije industrijskog dizajna objasnila je Vanja Jurišević, samostalna savjetnica – predstavnica Direkcije za intelektualnu svojinu, MER.

Ona je kazala da industrijski dizajn predstavlja još jedan oblik industrijske svojine koji doprinosi vizuelnoj identifikaciji proizvoda od strane potrošača. Istakla je da bitan (glavni) razlog kupovine određenog proizvoda iz palete proizvoda iste vrste jeste njegov dizajn.

Takođe, industrijski dizajn ima ključnu ulogu u vizuelnom prepoznavanju proizvoda, što često predstavlja osnovni motiv potrošača pri kupovini. Zakonski, industrijski dizajn definiše spoljašnji izgled proizvoda i obuhvata linije, oblike, boje, teksture te materijale od kojih je proizvod sačinjen.

Jurišević navodi da pravo na zaštitu dizajna pripada dizajneru ili njegovom pravnom nasljedniku, a napominje da dizajner i podnosilac prijave nisu uvijek ista osoba. Dizajner ima pravo da bude naveden u svim dokumentima u postupku registracije.

Kazala je da nosilac dizajna ima isključivo pravo korišćenja i može zabraniti drugima korišćenje dizajna bez odobrenja. Zaštita dizajna traje pet godina, s mogućnošću obnove do 25 godina. Postoji teritorijalno pravo, a registracija može biti nacionalna ili međunarodna.

Pri registraciji, važno je da dizajn ima novost i individualni karakter, a sukobi s ranijim pravima ili neovlašćeno korišćenje drugih djela mogu biti razlozi za odbijanje registracije. Registrovani dizajni vode se u Registru industrijskog dizajna i WIPO Haškoj bazi. Zaštita od povreda ostvaruje se nakon registracije preko pravnih postupaka.