Borba protiv neformalne ekonomije ostaje jedan od ključnih prioriteta Poreske uprave i sprovodi se planski i kontinuirano. Očekujemo da će privreda prepoznati značaj reformi i digitalizacije, te da će odnos države i privrede biti sve više zasnovan na partnerstvu

IRMS je sistem koji je jednostavniji za građane, predvidiviji za privredu i efikasniji za državu. Po prvi put uspostavljen je jedinstven, integrisan i potpuno digitalizovan sistem za registraciju, prijavu, obračun i naplatu poreza, kazao je u intervjuu za Glasnik Sava Laketić, v.d. direktora Poreske uprave Crne Gore.

Prema njegovim riječima, za državu to znači stabilniju naplatu prihoda, kvalitetniju analitiku i čvrstu osnovu za pravičnu i održivu poresku politiku.

„Za privredu to znači manje administracije, jasnija pravila i brže procedure. Za građane – više dostupnih digitalnih usluga i sigurniju, jednostavniju komunikaciju sa Poreskom upravom“, rekao je Laketić.

Molimo da napravite kratak osvrt na minulu godinu iz vizure Poreske uprave.

S. Laketić: Poreska uprava je tokom 2025. godine bila snažno fokusirana na jačanje poreske discipline, unapređenje naplate javnih prihoda i modernizaciju poreskog sistema. Na sva tri polja ostvareni su vidljivi i mjerljivi rezultati.

Poseban akcenat stavljen je na digitalizaciju procesa, a 2025. godinu obilježila je finalizacija rada na Integrisanom sistemu za upravljanje prihodima (IRMS). Riječ je o projektu čiji je koncept razvijen 2022. godine, ugovoren tokom 2023, a realizovan u relativno kratkom roku – za oko godinu i devet mjeseci kontinuiranog rada, od mog dolaska na mjesto rukovodioca Poreske uprave. IRMS predstavlja jedan od najznačajnijih reformskih iskoraka u oblasti poreske administracije i donosi manje administrativnih opterećenja za privredu, više digitalnih usluga za građane i efikasnije upravljanje javnim prihodima.

Istovremeno, ostvareni su i značajni rezultati u naplati poreskih prihoda.

Poreska uprava ostvarila je 1,65 milijardi eura bruto poreskih prihoda u 2025. godini, čime je ostvaren rast od 44 miliona u odnosu na godinu ranije, a plan za 2025. godinu je premašen za 16 miliona. Do rasta je došlo u gotovo svim poreskim kategorijama. Naplata poreza na dobit pravnih lica iznosila je 234 miliona eura, što je više za 20 miliona eura u odnosu na 2024. godinu. Takođe, ostvaren je rast u odnosu na plan za 2025. godinu u iznosu od 14 miliona eura. Naplata PDV-a iznosila je preko 590 miliona i ostvaren je rast u odnosu na 2024. godinu za 111 miliona eura ili 23 odsto, a u odnosu na plan za 2025. godinu više za preko 750 hiljada eura. Doprinosi za Fond PIO iznosili su oko 67 odsto prošlogodišnjih, što je posljedica smanjenja stope doprinosa, ali je taj pad kompezovan boljom naplatom drugih poreskih kategorija.

Završetkom prve faze digitalizacije kroz IRMS, unaprijeđeni su mehanizmi naplate i kontrole, a puni efekti ovih reformi očekuju se tokom 2026. godine. U narednom periodu fokus ostaje na daljoj modernizaciji poreske administracije, uz digitalizaciju kao ključni alat za bolju naplatu prihoda, smanjenje neformalne ekonomije i jačanje poreske discipline kroz edukaciju poreskih obveznika.

Poreska uprava je početkom 2026. godine pustila u rad Integrisani sistem za upravljanje prihodima (IRMS). U čemu je značaj ovog sistema za reformu poreske administracije?

S. Laketić: IRMS je jedan od najznačajnijih projekata u oblasti javnih finansija i predstavlja temelj za dalju modernizaciju poreske administracije. Njegov značaj se ogleda u snažnijoj borbi protiv neformalne ekonomije, efikasnijem upravljanju javnim prihodima i izgradnji poreske administracije koja je istinski servis građana i privrede, ali i pouzdan čuvar fiskalne stabilnosti države.

Važno je naglasiti da IRMS nije klasična IT nabavka, već dubinski reformski projekat. On uvodi potpuno novi način rada, objedinjenu analitiku i jedinstvenu bazu podataka, što omogućava bolju kontrolu, praćenje ekonomskih tokova i pravičniju primjenu poreskih propisa.

Kakve novine IRMS donosi za građane i privredu? Da li govorimo o smanjivanju administrativnih opterećenja i kako se to pokazuje u praksi?

S. Laketić: IRMS je sistem koji je jednostavniji za građane, predvidiviji za privredu i efikasniji za državu. Po prvi put uspostavljen je jedinstven, integrisan i potpuno digitalizovan sistem za registraciju, prijavu, obračun i naplatu poreza.

Za privredu to znači manje administracije, jasnija pravila i brže procedure. Za građane – više dostupnih digitalnih usluga i sigurniju, jednostavniju komunikaciju sa Poreskom upravom. Za državu – stabilniju naplatu prihoda, kvalitetniju analitiku i čvrstu osnovu za pravičnu i održivu poresku politiku.

Postupci koji su ranije zahtijevali višestruke dolaske, ručnu obradu i duže čekanje, sada se obavljaju elektronski, u kraćem roku i uz znatno manju mogućnost grešaka.

Da li IRMS omogućava kvalitetniju analitiku i pravičniju naplatu poreza? Kako će se novi sistem odraziti na kontrolu poreskih obaveza i suzbijanje neformalne ekonomije?

IRMS predstavlja osnovu za značajno unapređenje analitike, kontrole i pravičnosti u naplati poreza. Objedinjeni podaci omogućavaju preciznije praćenje ekonomskih tokova i dosljedniju primjenu poreskih propisa.

Poseban značaj IRMS-a ogleda se u borbi protiv neformalne ekonomije. Kombinacija IRMS-a i elektronske fiskalizacije po prvi put omogućava sveobuhvatan, takozvani 360-stepeni pregled poreskih obveznika. Time se nadzor čini preciznijim i pravičnijim, a kontrolne aktivnosti usmjeravaju tamo gdje je rizik najveći.

Digitalizacijom procesa, povezivanjem podataka i primjenom savremenih modela analize rizika, borba protiv neformalne ekonomije više se ne oslanja isključivo na broj ljudi, već na snagu sistema. Tamo gdje su kadrovski kapaciteti ograničeni, sistem ih nadomješta kroz automatizaciju, upravljanje rizicima i pametno usmjeravanje nadzornih aktivnosti.

Koliko je početna faza primjene IRMS-a bila zahtjevna za zaposlene u Poreskoj upravi i kakvu su ulogu imali ljudski kapaciteti u stabilizaciji i svakodnevnom funkcionisanju sistema?

S. Laketić: Primjena IRMS-a bila je zahtjevna, naročito u prvim danima puštanja sistema u produkciju. Ipak, upravo u tom periodu zaposleni u Poreskoj upravi pokazali su visok nivo profesionalizma, odgovornosti i spremnosti da prihvate nove procese rada.

Ljudi su ključ uspješne primjene ovog sistema. Oni su nosioci promjena i dokaz da je institucija jaka onoliko koliko su jaki njeni zaposleni. Njihov angažman i posvećenost bili su presudni za stabilizaciju sistema i njegovo svakodnevno funkcionisanje.

IRMS ste označili kao početak šire modernizacije poreske administracije. Možete li najaviti još novina ili reformskih iskoraka koje Poreska uprava planira za 2026. godinu, a koji će dodatno unaprijediti digitalne usluge, transparentnost i povjerenje poreskih obveznika?

S. Laketić: Borba protiv neformalne ekonomije ostaje jedan od ključnih prioriteta Poreske uprave i sprovodi se planski i kontinuirano. Očekujemo da će privreda prepoznati značaj reformi i digitalizacije, te da će odnos države i privrede biti sve više zasnovan na partnerstvu.

Nacrtom budžeta za 2026. godinu predviđen je projekat „Smart Tax“, koji se realizuje u saradnji sa Svjetskom bankom, uz planirano zaduženje do 20 miliona eura. Među planiranim aktivnostima su druga faza fiskalizacije, uvođenje elektronskih faktura, povezivanje sa evropskim sistemima za razmjenu PDV i registarskih podataka, kao i razvoj aplikacije za upravljanje poreskim rizicima zasnovane na vještačkoj inteligenciji.

Cilj svih ovih aktivnosti je jasna, transparentna i moderna poreska administracija u službi građana, privrede i stabilnog razvoja države.