Predstavnici Privredne komore Crne Gore Dragana Šofranac i Marga Koković učestvovale su 15. septembra 2026. godine u Banjoj Luci na konferenciji koja se organizuje u okviru Erasmus+ projekta “Digitalna spremnost na polju visokog školstva DERHE, posvećenoj povezivanju visokog obrazovanja i privrede u uslovima digitalne transformacije. Konferencija pod nazivom „Povezivanje visokog obrazovanja i industrije za digitalnu budućnost”okupila je predstavnike univerziteta, privrednih komora, kompanija, akademskog osoblja i studenata iz partnerskih zemalja Slovenije, Bosne i Hercegovine, Crne Gore i Albanije.

Govoreći o rezultatima projekta, profesor Mašinskog fakulteta Univerziteta u Banjoj Luci Goran Janjić  je istakao hroničan nesklad između akademskih znanja i kompetencija i potreba tržišta rada, zbog čega se projekat fokusirao na razvoj savremenih nastavnih sadržaja i metoda kroz tijesnu saradnju univrziteta i privrede, s posebnim akcentom na digitalizaciju, energetsku efikasnost, LEAN metodologiju (resursno efikasnu proizvodnju s minimalnim utroškom sirovina i generisanjem otpada) i upravljanje projektima. Posebna uloga privrednih komora u projektu ogleda se u povezivanju visokoškolskih ustanova sa kompanijama i identifikovanju konkretnih potreba privrede za novim znanjima i vještinama. Upravo su analize i istraživanja koje su sprovele partnerske komore predstavljali osnov za identifikovanje oblasti u kojima je potrebno unaprijediti kompetencije studenata i zaposlenih, a Privredna komora Crne Gore je u pripremi projekta dala doprinos kroz istraživanje potreba za deficitarnim ICT zanimanjima u Crnoj Gori.

Profersor Janjić je podsjetio da su najuspješnije kompanije upravo stasale u simbiozi univerziteta i privrede, pa je svojevremeno Elektrotehnički fakultet u Sarajevu osnovan kao odgovor na potrebe Energo Investa koji je kroz sponu sa akademskim znanjem i snažnim uplivom naučno-istraživačkog rada u svakodnevni razvoj kompanije prerastao u industrijskog giganta. Takvo iskustvo u razvijenim ekonomijama ne predstavlja izuzetak već pravilo, što su potvrdila izlaganja privrednika koji su kroz DERHE projekat imali priliku da stiču iskustvo i upoznaju dobru praksu u saradnji akademske zajednice i privrede na Univerzitetu u Gentu. Univerzitet u Gentu je rodno mjesto razvojnih koncepata i adresa, kojoj se privrednici na sistematičan način konstantno obraćaju i dobijaju rješenja za komercijalni sektor koja direktno podižu  dodatnu vrijednost proizvodnje i konkurentnost lokalnih ekonomija.

Učešće predstavnika Privredne komore Crne Gore bilo je  posebno značajno u okviru prvog panela konferencije „Industrija i visoko obrazovanje – Prevazilaženja jaza u kompetencijama“, koji je bio posvećen iskustvima saradnje kompanija i univerziteta iz perspektive potreba privrede, koristima DERHE kurseva i uspostavljenih centara za učenje, kao i prilagođavanja tehnološkim promjenama i novoj realnosti u kojoj vještačka inteligencija zauzima sve značajnije mjesto. Privrednici upozoravaju da projekti koji ne budu uključivali upotrebu vještačke inteligencije drastično gube na atraktivnosti za finansiranje iz dostupnih fondova i sve teže će odolijevati konkurenciji koja je odmakla u integraciji modela vještačke inteligencije u nastavne programe i poslovanje kompanija.

Profesor Univerziteta u Istočnom Sarajevu Nenad Marković je predstavljajući rezultate DERHE projekta u praktičnim koracima koji vode smanjenju jaza između ishoda obrazovanja i zahtjeva tržišta rada u zemljama Zapadnog Balkana, prezentovao 12 programa kombinovanog – “blended” – učenja, uspostavljanje šest multifunkcionalnih centara za učenje, obuku nastavnog osoblja i uključivanje najmanje 700 studenata u nove i inovirane nastavne sadržaje. Istovremeno, kroz programe obuke planirano je uključivanje više od 400 predstavnika privrede. Kombinovano učenje i multifunkcionalni centri na Univerzitetima koji će biti u direktnoj službi privrede treba da doprinesu kompenzaciji nedovoljno razvijenog strukovnog obrazovanja tipičnog za razvijene privrede u kojima univerziteti plasiraju znanje u realni sektor, a kompanije redovno upućuju zaposlene na obuke i konstantno obrazovanje. Takođe, posebnu vrijednost projekta predstavlja povezivanje teorijskih znanja sa rješavanjem konkretnih problema kompanija. Studenti kroz stručnu praksu, seminarske, završne i master radove dobijaju mogućnost da rade na stvarnim izazovima koje kandiduju kompanije, čime se istovremeno razvijaju njihove praktične, digitalne i druge kompetencije i stvaraju neposredni kontakti sa potencijalnim poslodavcima. Kompanije, sa druge strane, dobijaju pristup novim znanjima i mogućnost da kroz saradnju sa studentima i univerzitetima identifikuju potencijalne buduće zaposlene.

O značaju ovog segmenta govori i činjenica da projekat kao konkretne rezultate saradnje visokog obrazovanja i privrede predviđa rješavanje više od 20 realnih problema kompanija kroz angažovanje studenata, realizaciju više od 10 završnih i master radova u saradnji sa privredom, najmanje 30 stručnih praksi u kompanijama i zaključivanje više od 30 sporazuma o saradnji između visokoškolskiustanova Zapadnog Balkana i proizvodnih kompanija.

Drugi panel konferencije bio je posvećen iskustvima studenata, učenju, inovacijama i zapošljivosti, uključujući iskustva sa DERHE kursevima, praktičnim radom u kompanijama, razvojem digitalnih i mekih vještina i mogućnostima za razvoj karijere.  U fokusu interesovanja studenata našla se primjena alata vještačke intelegencije u domenu energetske efikasnosti, zelene infrastrukture i urbane poljoprivrede. Jedan student je razvio platformu za praćenje kvaliteta vazduha koja je već našla primjenu u praksi, a rješenja vezana za klimatske promjene i poljoprivredu su ocijenjena kao najrelevantnija u kontekstu razvojnih prioriteta koji će se prilagođavati ubrzanim ekološkim i tehniloškim promjenama. Kroz koncept zelene infrastrukture se formira mreža prirodnih i poluprirodnih površina u gradu, parkova, drvoreda, zelenih krovova, urbanog šumarstva koji vrše sistemske funkcije pročišćavanja vode i vazduha, ublažavanja efekata “toplotnih ostrva” i čuvaju biodiverzitet. Koncept zelene infrastrukture je neodvojiv od modela urbane poljoprivrede kojoj pripada budućnost u razvoju agrara novog doba s dominantnom ulogom digitalnih tehnologija i alata vještačke inteligencije koji će usmjeravati tokove proizvodnje hrane. Urbana poljoprivreda obuhvata zajedničke gradske bašte, krovne bašte, vertikalne sisteme i plastenike, pčelarstvo, vrtlarstvo i stočarstvo unutar gradskih sredina i njihovih oboda. Time se smanjuje karbonski otisak lanaca ishrane, osiguravaju lokalni izvori svježe hrane i obogaćuje ponuda domaće privrede.

Učešćem u DERHE projektu Privredna komora Crne Gore doprinosi stvaranju održivijeg modela saradnje akademskog i poslovnog sektora, u kojem potrebe kompanija predstavljaju važan input za razvoj obrazovnih sadržaja, dok znanje i inovativni potencijal univerziteta postaju dostupniji privredi. Takav model saradnje posebno je značajan u uslovima ubrzane digitalne i zelene transformacije, kada konkurentnost kompanija i zapošljivost mladih sve više zavise od mogućnosti obrazovnog sistema da pravovremeno odgovori na promjene u tehnologiji i na tržištu rada.

Konferencija u Banjoj Luci bila je prilika da partneri predstave ključne rezultate i uticaj DERHE projekta, razmijene iskustva stečena tokom njegove realizacije i razmotre mogućnosti nastavka saradnje univerziteta, privrednih komora i kompanija nakon završetka projekta.